Depressie? Blijf gedeeltelijk werken!

Depressie? Blijf gedeeltelijk werken!

Wetenschappelijk onderbouwde expertises met adviezen Activerende begeleidingen naar werkhervatting Cursussen rondom ziekteverzuim

Depressie? Blijf gedeeltelijk werken!

Depressie blijven werken

Een steeds groter deel van het ziekteverzuim in Nederland hangt samen met psychische klachten. In de periode van 2010 tot 2013 nam het langdurig verzuim door psychische klachten bij vrouwen toe van 25 naar 41 procent en bij mannen van 15 naar 30 procent. Een depressieve stoornis vormt daarbij een belangrijke reden voor langdurig verzuim.

“De reden dat mensen zich ziek melden, is niet de reden van het langdurig verzuim”

Na psychische klachten vormen klachten aan het bewegingsapparaat een belangrijke oorzaak van langdurig ziekteverzuim. Ook langdurig verzuim in samenhang met lichamelijke klachten wordt veelal bepaald door onderliggende psychische problemen. Het advies is dan ook om bij langdurig verzuim door lichamelijke klachten, veel vaker en sneller een psychologisch onderzoek te doen. Soegaard stelde vast dat dit regelmatig psychische problemen aan het licht brengt, die eerder niet onderkend zijn. Dit geldt zowel bij aspecifieke en meer gegeneraliseerde lichamelijke klachten, als bij specifieke aandoeningen. Zo hebben Callhoff e.a. vastgesteld dat bij reumatoïde artritis, depressie meer bepalend is voor de beperkingen in het werk dan de ziekteactiviteit. Gebleken is bijvoorbeeld ook dat depressie en angstklachten de kans op een goed resultaat na een herniaoperatie veel kleiner maken. In de Verenigde Staten wordt daarom steeds vaker een psychologische screening vereist, voorafgaand aan een rugoperatie.

Psychologische behandeling kan verzuimduur verlengen

Bij psychische klachten is er in vergelijking tot andere aandoeningen meer kans op langdurig ziekteverzuim. Wanneer het daarbij moeizaam tot werkhervatting komt, wordt dit vaak toegeschreven aan het feit dat psychologische begeleiding te laat en niet intensief genoeg is opgestart. Toch is er veel onderzoek wat juist in een andere richting wijst en laat zien dat (uitsluitend) psychologische behandeling de verzuimduur verlengt. Dat gevaar dreigt wanneer interventies vooral symptoomgericht zijn.

Wachten op vermindering klachten leidt niet eerder tot werkhervatting

Wanneer mensen uitvallen door psychische klachten, kunnen we er van uitgaan dat werken op de vereiste en gebruikelijke wijze niet mogelijk is. Soms is er geen andere keuze dan volledig verzuim. Een periode van ziekteverzuim kan dan ruimte bieden voor herstel van klachten. In de literatuur wordt benadrukt dat dit uitgangspunt anderzijds risicovol is. Dit kan inhouden dat wanneer de psychische klachten maar heel langzaam afnemen, dit een aanwijzing is dat het verzuim ook langer moet duren. De afname van psychische klachten zorgt er in veel gevallen namelijk niet voor, dat de werkzaamheden weer vlot worden opgepakt. Het verminderen van de psychische klachten in de periode dat je niet werkt, kan immers het bewijs zijn dat de werkzaamheden de problemen bepalen. Ejeby e.a. komen tot de conclusie, dat bij ziekteverzuim door psychische klachten, symptoomreductie niet leidend moet zijn voor het moment van werkhervatting. Vanaf het eerste moment zijn maatregelen gericht op aangepast blijven functioneren in de werksituatie sterk aan te bevelen.

Gedeeltelijk blijven werken is effectiever

Een veelvoorkomend patroon bij ziekteverzuim is dat de werknemer eerst volledig uitvalt, om vervolgens gefaseerd zijn werkzaamheden te hervatten. Onderzoek laat echter zien dat wanneer volledig ziekteverzuim door psychische en/of lichamelijke klachten dreigt, gedeeltelijk blijven werken veelal effectiever is. De verzuimduur is hierdoor korter en de verzuimkosten zijn lager. Wanneer je ondanks je klachten gedeeltelijk aan de slag blijft, moeten de zaken op de werkvloer direct aangepast worden om dit mogelijk te maken. De kans op een recidief of terugval is dan veel kleiner.

Werkgerichte maatregelen zijn cruciaal

Lerner e.a. hebben in een groot onderzoek onder werknemers met een matige depressie, de effecten van gebruikelijke zorg vergeleken met gebruikelijke zorg aangevuld met werkgerichte maatregelen. In deze studie zijn werknemers met een depressie geïncludeerd, die al wat slechter presteerden op het werk en bij wie verder arbeidsverzuim dreigde. Na vier maanden zijn op individueel niveau de effecten gemeten. De conclusie is dat werkgerichte maatregelen cruciaal zijn en dat gedeeltelijk en aangepast aan de slag blijven in het werk, bijdraagt aan herstel.

Onderstaand schema verduidelijkt dit

 Gebruikelijke zorgGebruikelijke zorg met
werkgerichte maatregelen
InterventieCognitieve gedragstherapie (meestal)Cognitieve gedragstherapie (meestal)

Coach
Werknemer kreeg een coach die:
· adviseerde over omgaan met problemen in het werk
· adviseerde over aanpassen taakuitvoering en het toepassen van compensatiestrategieën
· beleid afstemde met de externe behandelaar (meestal psycholoog)
Resultaat· Fysieke en psychomentale taakuitvoering bleven op hetzelfde niveau.
· Het verzuim nam toe.
· Het klachtenniveau veranderde niet significant.
· Fysieke en psychomentale taakuitvoering verbeterden.
· Het verzuim nam af.
· De intensiteit van de depressieve klachten nam af.

Coaching ten aanzien van aangepaste taakuitvoering werkt!

De laatste jaren zijn er meer studies verschenen, waaruit blijkt dat het zinvol is om bij psychische klachten vanaf het begin werkgerichte interventies in te zetten, naast de gebruikelijke zorg. Waar mogelijk in het werk (gedeeltelijk) actief blijven, betekent niet dat het wel meevalt met de klachten. Dit is het advies bij serieuze klachten, waarmee wordt ingezet op de beste uitkomst. Een studie van Viikari-Juntura e.a. laat zien dat ook bij verzuim door klachten in het bewegingsapparaat gedeeltelijk verzuim met een directe inzet van werkgerichte maatregelen, zijn vruchten afwerpt. In dit onderzoek werden werknemers die zich volledig ziek meldden, ad random toegewezen aan gedeeltelijk of volledig ziekteverzuim. Gedeeltelijk ziekteverzuim met adviezen ten aanzien van de taakuitvoering leidde niet alleen tot 20% minder verzuimdagen, maar ook tot minder verzuimrecidieven.

Tips voor de praktijk

1. Wanneer langdurig verzuim door lichamelijke klachten dreigt: doe onderzoek naar (mogelijk) onderliggende psychische problemen.
2. Gedeeltelijk ziekteverzuim met werkgerichte maatregelen is veelal te verkiezen boven volledig ziekteverzuim, juist ook bij heftige problemen.
3. Laat met name ook bij psychische problemen het klachtenniveau niet leidend zijn voor het moment van werkhervatting.

Auteur: drs. Jan D. Verhoeven

Lees ook

Piekeren, hou er mee op!
Online trainen tegen verslaving
Depressie, angst en het werkgeheugen


Bronnen:
Nationaal Kompas Volksgezondheid, versie 4.17, 23 juni 2014, RIVM, Bilthoven.

Soegaard HJ. Undetected common mental disorders in long-term sickness absence. Int J Family Med. 2012;2012:474989.

Callhoff J, Albrecht K, Schett G, Zink A, Westhoff G. Depression is a stronger predictor of the risk to consider work disability in early arthritis than disease activity or response to therapy.RMD Open. 2015 Feb 20;1(1).

Löbner M, Luppa M, Matschinger H, Konnopka A, Meisel HJ, Günther L, Meixensberger J, Angermeyer MC, König HH, Riedel-Heller SG. The course of depression and anxiety in patients undergoing disc surgery: a longitudinal observational study. J Psychosom Res. 2012 Mar;72(3):185-94.

Ejeby K, Savitskij R, Ost LG, Ekbom A, Brandt L, Ramnerö J, Asberg M, Backlund LG. Symptom reduction due to psychosocial interventions is not accompanied by a reduction in sick leave: results from a randomized controlled trial in primary care. Scand J Prim Health Care. 2014 Jun;32(2):67-72.

Carlsson L, Englund L, Hallqvist J, Wallman T. Early multidisciplinary assessment was associated with longer periods of sick leave: a randomized controlled trial in a primary health care centre. Scand J Prim Health Care. 2013 Sep;31(3):141-6.

Lerner D, Adler D, Hermann RC, Chang H, Ludman EJ, Greenhill A, Perch K, McPeck WC, Rogers WH. Impact of a work-focused intervention on the productivity and symptoms of employees with depression. J Occup Environ Med. 2012 Feb;54(2):128-35.

Viikari-Juntura E, Kausto J, Shiri R, Kaila-Kangas L, Takala EP, Karppinen J, Miranda H, Luukkonen R, Martimo KP. Return to work after early part-time sick leave due to musculoskeletal disorders: a randomized controlled trial. Scand J Work Environ Health. 2012 Mar;38(2):134-43.