Ouder worden met korter slapen

Ouder worden met korter slapen

Wetenschappelijk onderbouwde expertises met adviezen Activerende begeleidingen naar werkhervatting Cursussen rondom ziekteverzuim

Ouder worden met korter slapen

ouder worden met korter slapen

Tussen de 20 en 30% van alle volwassenen ervaart slaapproblemen. Een verstoorde nachtrust kan dan ook nog eens je dag verpesten. Uit studies blijkt dat mensen die slaapproblemen rapporteren gewoonlijk meer tijd dan nodig is in bed doorbrengen, een deel van die tijd wakker liggen, maar toch iets langer slapen dan degenen die geen slaapproblemen melden. In veel gevallen wijkt de objectieve slaapduur flink af van de subjectieve beleving daarvan. Dit kan onnodige problemen geven.

We spreken van slaapmisperceptie wanneer je denkt dat je veel wakker hebt gelegen, maar in werkelijkheid meer hebt geslapen dan je inschat. Uit onderzoek blijkt dat dit geen onschuldig fenomeen is. Semler e.a. hebben in een onderzoek bij personen die slaapproblemen rapporteren, de ‘beleving van de realiteit verdraaid’. Omdat wordt aangenomen dat de meeste volwassenen ongeveer 6,5 uur slaap nodig hebben om overdag goed te kunnen functioneren, is  deze slaapduur als grenswaarde gehanteerd. Met objectieve slaapmetingen zijn alle proefpersonen verdeeld in groepen die respectievelijk korter en langer dan 6,5 uur slapen en positieve of negatieve feedback kregen over hun slaapduur.

slaapduur feedback
groep 1 langer dan 6,5 uur u heeft goed geslapen
groep 2 korter dan 6,5 uur u heeft slecht geslapen
groep 3 korter dan 6,5 uur u heeft goed geslapen
groep 4 langer dan 6,5 uur u heeft slecht geslapen

Vervolgens is nagegaan welke invloed de slaapduur en de feedback op de proefpersonen heeft, wat betreft het functioneren overdag. Het werd duidelijk dat niet de slaapduur, maar de feedback het functioneren bepaalde. Proefpersonen die onafhankelijk van de slaapduur te horen kregen dat ze slecht hadden geslapen, melden meer negatieve gedachten, waren overdag vaker slaperig en daarnaast ook terughoudend in activiteiten om te voorkomen dat ze zich daardoor vermoeiden. De conclusie is dat bij mensen met slaapproblemen, vooral de subjectieve evaluatie van de slaapkwaliteit bepalend is voor het dagelijks functioneren.

Het is een ieder toe te wensen, dat slapen slechts de noodzakelijke onderbreking is van een verder gelukkige en actieve tijdsbesteding. Toch wordt goed slapen vooral geassocieerd aan de tijdsduur dat je slaapt, waarbij 8 uur slaap als een magische ondergrens wordt gehanteerd. Het is erg belangrijk dat dit misverstand de wereld wordt uitgeholpen. Uit onderzoek blijkt dat personen die de meeste nachten langer dan 7,5 uur slapen, al in de gevarenzone komen. Langer slapen gaat ten koste van de levensverwachting. Gebleken is dat langer dan 9 uur slapen per nacht in dat opzicht veel slechter is, dan een nachtrust van niet meer dan 4 uur. Er is dan ook veel onderzoek gedaan naar de effecten van de slaapduur. Zo wordt de stijging van de levensverwachting mede toegerekend aan het feit dat we tegenwoordig per nacht gemiddeld twee uur korter slapen dan 100 jaar geleden. Dit is niet in het minst te danken aan de gloeilamp, waardoor er geen aanleiding meer was om met donker naar bed te gaan. Ook hebben van Mill e.a. recent aangetoond dat een langere slaapduur een ongunstige prognostische factor is voor het beloop bij een depressie en bij angststoornissen. Niet slaapproblemen, maar langer slapen vormt een onafhankelijk prognostische factor voor het aanhouden van deze problemen twee jaar later.

Omdat wordt onderkend dat de kwaliteit van slaap sterk bepalend is voor het functioneren overdag en daarnaast je dagelijkse activiteiten het fundament vormen voor je slaapbehoefte, krijgt dit probleemgebied de laatste jaren veel aandacht in onderzoek. Zo is duidelijk geworden dat aanhoudende klachten en beperkingen na een traumatisch hersenletsel sterk samenhangen met slaapproblemen. Een hoofdtrauma wat in de acute fase gepaard gaat met veel pijn, vermoeidheid en distress, leidt tot een ernstige verstoring van het slaap-waakritme. Betrokkene kan daarin al binnen enkele weken verstrikt raken. Gebleken is dat dit verstoorde patroon zelfs jarenlang na het trauma door een verbeterde slaaphygiëne nog is te doorbreken, waarvan betrokkenen vooral wat betreft het cognitief functioneren zal profiteren. Verder is in onderzoek ook aangetoond dat het versterken van cognitieve functies, leidt tot beter slapen. Het uitdagen van je brein kost energie en voert de slaapdruk op, wat ervoor zorgt dat je beter slaapt.

Tips voor de dagelijkse praktijk

  1. Beschouw kort slapen niet als een probleem, maar als een voordeel.
  2. Advies bij slaapproblemen: ga erg laat naar bed en sta vroeg op.
  3. Neem in de nacht na een verstoorde nachtrust niet langer bedrust, dan de tijd die je in de daaraan voorafgaande nacht ‘denkt te hebben geslapen’.

Auteur: drs. Jan D. Verhoeven

Lees ook

Schouderklachten bij verpleegkundigen – wat is de werkelijke reden van verzuim?
Roken en rugklachten
Slechter cognitief functioneren bij borstkankerpatiënten niet alleen het gevolg van chemotherapie


Bronnen:
Haimov, I., & Shatil, E. (2013). Cognitive training improves sleep quality and cognitive function among older adults with insomnia. Public Library of Science One, 8, 1-17.

Kripke, D. F., Langer, R. D., Elliott, J. A., Klauber, M. R., & Rex, K. M. (2011). Mortality related to actigraphic long and short sleep. Sleep Medicine Reviews, 12, 28-33.

Mill, J. G. van, Vogelzangs, N., Someren, E. J. van, Hoogendijk, W. J., & Penninx, B. W. (2013). Sleep duration, but not insomnia, predicts the 2-year course of depressive and anxiety disorders. Journal of Clinical Psychiatry, 75, 119-126.

Semler, C. N., & Harvey, A. G. (2005). Misperception of sleep can adversely affect daytime functioning in insomnia. Behaviour Research and Therapy, 43, 843-856.

Wiseman-Hakes, C., Murray, B., Moineddin, R., Rochon, E., Cullen, N., Gargaro, J., & Colantonio, A. (2013). Evaluating the impact of treatment for sleep/wake disorders on recovery of cognition and communication in adults with chronic TBI. Brain Injury, 27, 1364-1376.

Youngstedt, S. D., & Kripke, D. F. (2004). Long sleep and mortality: rationale for sleep restriction. Sleep Medicine Reviews, 8 , 159-174.